Lifestyle
Nowiny.pl
Nowiny.pl Regionalny Portal Informacyjny. Codzienny serwis newsowy z terenu Subregionu Zachodniego woj. śląskiego (powiat raciborski, wodzisławski, rybnicki, jastrzębski i żorski).
Sport.nowiny.pl
Sport.nowiny.pl Serwis sportowy z regionu. Piłka nożna, siatkówka, koszykówka, biegi. Wyniki, tabele, zapowiedzi.
Praca.nowiny.pl
Praca.nowiny.pl Regionalny serwis z ogłoszeniami o pracę oraz informacjami w rynku pracy. Łączymy pracowników i pracodawców w całym regionie.
InspiratON
InspiratON Projekt edukacyjno-medialny „InspiratON – Czas na Zawodowców”, który pomaga uczniom wybrać dobrą szkołę, ciekawy zawód, a potem znaleźć pracę lub założyć własną firmę.
RowerON
RowerON Projekt „RowerON – wsiadaj na koło, będzie wesoło” to promocja regionu, jego walorów przyrodniczo-kulturowych, infrastruktury rowerowej oraz zachęcenie mieszkańców do aktywnego i zdrowego spędzania czasu.
Sklep.nowiny.pl
Sklep.nowiny.pl Sklep.Nowiny.pl powstał w odpowiedzi na coraz szersze potrzeby naszych czytelników i mieszkańców regionu. Zapraszamy na zakupy wyjątkowych limitowanych produktów!
Kupuję - smakuję
Kupuję - smakuję Projekt „Kupuję - smakuję. Wybieram polskie produkty” promujący lokalnych i regionalnych producentów żywności oraz zakupy polskich produktów.
Czas nas Śląskie
Czas nas Śląskie Konkurs promujący lokalne i regionalne produkty i usługi wraz z przyznaniem znaku jakości „Czas na Śląskie”
Instytut Rozwoju Inspiraton
Instytut Rozwoju Inspiraton Instytut powołaliśmy do życia w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na przystępne kursy online rozwijające kompetencje zawodowe. Naszą misją jest tworzenie kursów wspierających rozwój kariery naszych kursantów.

Dlaczego wegetarianie chcą, by ich jedzenie smakowało jak mięso, skoro nie jedzą zwierząt?

Temat niezrozumiały dla wielu osób, a przy okazji strasznie kontrowersyjny, choć ja nie jestem w stanie zrozumieć dlaczego - pisze Nikola Myszkowska.

Dlaczego wegetarianie chcą, by ich jedzenie smakowało jak mięso, skoro nie jedzą zwierząt?
Jak mam wybierać, to ja jednak wolę moje sojowe plastry kanapkowe.
Czytasz ten artykuł w ramach limitu 10 artykułów.

Zarejestruj się lub zaloguj aby korzystać z portalu bez ograniczeń!
Rejestracja jest darmowa - dowiedz się więcej ile możesz zyskać.
Zarejestruj się
Zostało Ci 9 artykułów do przeczytania.
Zarejestruj się lub zaloguj i czytaj bez ograniczeń!

Rejestracja jest darmowa - dowiedz się więcej ile możesz zyskać!

Roślina, która udaje mięso

Gdy jest się osobą na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej, to pytanie "czemu chcecie, żeby wasze jedzenie smakowało jak mięso?" słyszy się niemal codziennie. 

Nie potrafię pojąć tego, jakim cudem ludzie na diecie tradycyjnej nie są w stanie zrozumieć tego, że wegetarianie/weganie poszukują roślinnych odpowiedników mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego. Najdziwniejsze jest to, że ten koncept bywa niezrozumiały mimo tego, że tłumaczy się to już od dobrych kilku lat, czyli od czasu, gdy takie zamienniki stały się popularne w Polsce. 

Jeżeli jednak ktoś naprawdę nie potrafi tego zrozumieć, to chętnie wyjaśnię na moim przykładzie. 

Dlaczego nie jem mięsa, a jem kotlety sojowe?

Wegetarianką jestem już od czasów szkoły średniej. Nie jestem w stanie przytoczyć dokładnego momentu, w którym zrezygnowałam z mięsa. Po prostu im starsza i bardziej niezależna finansowo i życiowo byłam, tym rzadziej jadłam mięso. Gdy wyprowadziłam się z rodzinnego domu na początku klasy maturalnej, nie miałam żadnego zwierzęcia na talerzu już od ponad 1,5 roku. 

Jestem osobą bardzo wysoko wrażliwą sensorycznie. Co to oznacza? Bardzo silnie reaguję na dotyk, dźwięk, ogólnie na otoczenie. W praktyce wygląda to tak, że lekko gryząca metka przy koszulce potrafi zrujnować mi dzień, wyjście do sklepu to koszmar, bo wszyscy krzyczą mi nad głową (a przynajmniej mi się tak wydaje), jeżeli kołdra leży na mnie "nie tak, jak powinna", to nie zasnę, a gdyby ktoś zmusił mnie do dotknięcia (nie mówię o ubraniu) wełnianego swetra, to prawdopodobnie próbowałabym się tego podjąć przed dobre 15 minut, ale koniec końców i tak bym tego nie zrobiła. 

Ale co to ma do tego, że nie jem mięsa? Bardzo dużo. Nadwrażliwość sensoryczna to główny powód tego, dlaczego nie jem mięsa. 

Nie lubię jego tekstury. Nie lubię włókien w kurczaku, nie lubię trzymać w ręce kości, nie lubię płaskich kotletów, które trzeba dobrze pogryźć, nie lubię chrząstek, nie lubię kawałków tłuszczu, nie lubię tych dziwnych błonek, które przy obrabianiu mięsa trzeba oderwać gołymi palcami, nie lubię grubych skórek, które trzeba żuć, żuć i żuć. 

Z drugiej jednak strony, sam smak mięsa nigdy mi nie przeszkadzał, choć oczywiście to w 95% kwestia przypraw. Dlatego, gdy już musiałam zjeść mięso, to mimo jego tekstury, nie był to jakiś koszmar. Zdarzało się, że jakiś kotlet, czy szynka faktycznie mi smakowały. Nie smakowało mi natomiast globalne ocieplenie, gazy cieplarniane, zużywanie wielu milionów litrów wody, cierpienie zwierząt i to, w jakich warunkach są hodowane. 

Dlatego też czasami jem zamienniki mięsa, gdy raz na jakiś czas najdzie mnie na to ochota.

Właśnie dlatego przestałam jeść mięso. Nie dlatego, że było niedobre, obrzydliwe, czy mi zwyczajnie nie smakowało. 

Lubię to, że moje roślinne plastry a’la szynka, "mielone" z grochu, czy sojowe kiełbaski są pyszne, przypominają mi o niektórych przysmakach z dzieciństwa, a jednocześnie mają zupełnie inną teksturę niż mięso. Nie ma chrząstek, nie ma twardej skórki, nie ma kości, nie ma przyczepionego do zwierzęcego mięśnia tłuszczu. Poza tym jest to o wiele bardziej etyczne i ekologiczne. 

Mój przypadek jest dosyć nietypowy, ponieważ prócz poglądów, na niejedzenie mięsa wpływa również sensoryka, jednak należy pamiętać, że w większości przypadków (choć zdarzają się osoby, które faktycznie nie lubią mięsa) wygląda to właśnie tak: 

Ktoś lubi smak mięsa, lubi mięsne dania, być może nawet określa się jako mięsożerca. Któregoś razu zaczyna coraz bardziej interesować się z tym, skąd pochodzi mięso, jak wyglądają hodowle. W pewnym momencie prawdopodobnie (jak większość osób na diecie roślinnej), trafia na filmy "Cowspiracy: tajemnica równowagi ekologicznej środowiska", "What the health", czy "The Game Changers". Wtedy zaczyna ograniczać jedzenie zwierząt i poszukuje alternatyw, aż w końcu przechodzi na dietę roślinną. 

Znam setki takich historii, choć po raz drugi podkreślam – nie każdy weganin/wegetarianin tak miał. Są tacy, którzy nigdy mięsa nie lubili, są tacy, którzy przestali je jeść, a ich powodem było "bo tak" lub "nie bo nie" i tyle. Są nawet tacy, dla których to zwyczajnie modne. Nie wspominam już nawet o powodach zdrowotnych, czy religijnych, ponieważ to zupełnie inny temat. 

Ale właśnie tak – dlatego wiele osób na diecie roślinnej chce, by ich jedzenie smakowało jak mięso, ale jednocześnie nim nie było. Dlatego, że wiele z tych osób lubi mięso, lubi jego smak. Dlatego, że tęsknią za tradycyjnymi daniami ze swojego dzieciństwa, które wywołują u nich nostalgię. Dlatego, że roślinne "nie-mięso" jest o wiele bardziej etyczne i ekologiczne. Przede wszystkim jednak dlatego, że chcą, mogą i wcale nie muszą mieć ku temu jakiegoś szczególnego powodu.

Jak widać, sprawa jest bardzo prosta, a osoby, które wciąż "nie potrafią pojąć", "nie rozumieją", ba! To dla nich "dziwne", "chore, a nawet "zboczone", a "świat schodzi na psy" (tak, słyszałam takie rewelacje i na żywo, i w internecie), powinny trochę szerzej otworzyć oczy. Serio. Małe dzieci są w stanie to ogarnąć, więc dorośli też. Tak czy siak, domyślam się, że sekcja komentarzy mnie zawiedzie. Choć nie jestem pewna, czy można mówić o zawodzie w przypadku, w którym człowiek się czegoś spodziewał.

Kiedy następnym razem poczujecie się obrażeni przez kotleta z ciecierzycy, który udaje mięso, to przypomnijcie sobie o tym, że kinder jajko to nie jajko, ptasie mleczko nie jest zrobione z ptasiego mleka, a do mieszanki studenckiej nie wykorzystuje się studentów, którzy zgubili się w ciemnych zakamarkach uczelni, szukając auli. 

Przy okazji, ostatnio natrafiłam na hummus z indyka, popcorn i frytki z kurczaka. Skoro tak bardzo chcecie jeść mięso, to dlaczego próbujecie udawać, że to roślina?

Z przymrużeniem oka.

Ale skoro ty nie jesz mięsa, to dlaczego twoje zwierze je? 

Uznałam, że przy okazji poruszę również ten temat, ponieważ jest dla mnie czymś jeszcze bardziej oczywistym i dziwi mnie to, że ludzie tego nie rozumieją. 

No tak, moje koty są na diecie wysokomięsnej, w kwestii psów preferuję dietę barf (surowe mięso), a w przyszłości planuję kupić węża, który będzie karmiony mysimi oseskami, myszami, czy małymi kurczakami. 

Ale czy w tym wypadku sprawa nie jest oczywista? Wszystkie wymienione wyżej zwierzęta to drapieżniki, czyli bezwzględni mięsożercy. Muszą jeść mięso. 

Przede wszystkim jednak pies, kot, czy wąż nie ma i nie może podjąć świadomego wyboru, nie może uznać nagle, że przestaje jeść mięso, ponieważ nie posiada ludzkiej świadomości, która pozwoliłaby mu w ogóle zrozumieć koncept diety roślinnej. Z natury jest zaprogramowany do tego, by jeść inne zwierzęta, ponieważ jest drapieżnikiem. 

Zupełnie inaczej sprawa ma się w przypadku ludzi. Człowiek może, ale nie musi jeść mięsa. Co więcej, my ludzie jemy je dopiero (!) od około 2,5 milionów lat. 15 milionów lat temu, byliśmy na diecie roślinnej. Rozszerzyliśmy ją, ponieważ zmienił się klimat i nasze ciała powoli dostosowały się do tego, by jeść zarówno rośliny, jak i mięso. 

Poza tym ludzie, inaczej niż zwierzęta, mają świadomość i mogą wyrazić zgodę. Mogą również podjąć decyzję o tym, co będą jeść. 

Dlatego owszem, ja nie jem mięsa i w przyszłości też nie mam zamiaru. Natomiast możliwe, że ze względu na mój zwierzyniec, mam go w domu więcej niż niejeden zdeklarowany "mięsożerca". 

Nikola Myszkowska

27 komentarzy

Śledź tę dyskusję
Zapoznaj się z regulaminem
zaloguj się lub załóż konto, żeby zarezerwować nicka [po co?].
~drrwal (188.137. * .64) 08.06.2022 19:41

jestemrad -Niech każdy je co się mu podoba, ja lubię iść nja siłownię i trochę powyciskać, badania mam wzorowe, krzepy mi nie brakuje, lekarzy nie potrzebuję, mimo średniego wieku to sylwetka jest nawet lepsza niż kiedyś, więc niech każdy robi po swojemu, osobiście nie znam zdrowych wegan czy też wegetarian... zresztą ich chyba nikt nie zna.

~jestemrad (188.137. * .64) 08.06.2022 12:14

Dzisiaj artykuł w prasie o tym czego nie jedzą lekarze onkolodzy:

"Produkty, których unikają onkolodzy – przetwory mięsne
Przetwory mięsne, których spożywanie zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór, to na przykład:
bekon,
kiełbasy,
parówki,
wędzone szynki.
W 2015 roku opublikowano artykuł pod tytułem „Carcinogenicity of consumption of red and processed meat”, który został przygotowany przez dwudziestodwuosobową grupę naukowców, stwierdzający, że jedzenie 50 g przetworzonego mięsa dziennie zwiększa ryzyko zachorowania na raka jelita grubego o 18 proc. Aby optymalnie zadbać o swój organizm, warto zredukować spożywanie tego typu pokarmów do minimum, a najlepiej zupełnie wykreślić je ze swojej diety. Zdrowe sposoby przyrządzania produktów odzwierzęcych to pieczenie i gotowanie."

~Pluto (195.136. * .233) 22.05.2022 20:17
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Argumenty o cierpieniu zwierzątek i cała strona moralną, to sprawa osobista. Jednak, gdy ktoś chce mi powiedzieć, że to dla zdrowia, to nie zgodzę się.
Ja teraz jem zupełnie odwrotnie, czyli przede wszystkim mięso i marginalne ilości roślin. Od tej pory mój żołądek się uspokoił, moja cera się poprawiła i czuję się lepiej.
Niedowiarkom proponuję poczytać i diecie carnivora, która można wyleczyć dziwne schorzenia z którymi lekarze mają problemy. Ja miałem problemy żołądkowe.

~Bronski (37.30. * .185) 20.05.2022 09:23
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Moja córka też chciała być wege-coś tam.
Pokazałem jej zdjecie Sylwi Spurek.
Szybko zaczęła jeść kotleta.

~jestemrad (188.137. * .64) 19.05.2022 22:43
oceniono 1 raz
-1
Zgłoś

@drrwal to jakieś brednie ludowe tak samo jak w przypadku pieców które bronisz. W każdej przychodni wisi tzw. trójkąt zdrowia według którego w diecie powinno być najwięcej owocow, warzyw i orzechów, najmniej mięsa. Czy dlatego, że nas nie stać? Nie. Wyłącznie z powodu zdrowia. Profilaktyka nowotworowa nie pozostawia złudzeń. Tak jak alkohol, papierosy czy smog powodowany przez piece węglowe są odpowiedzialne za wzrost zachorowania na raka, tak samo mięso. Zerknij sobie na stronę Narodowego Centrum Żywienia. Tam wprost piszą, że mięso ma wpływ na wzrost chorób nowotworowych. I to wynika z wieloletnich badań naukowych. No ale jak ktoś nie szanuje swoich płuc broniąc pieców, tak samo nie będzie szanował swojego żołądka, trzustki czy jelit. Znacznie zdrowsze są ryby morskie od mięs zwierząt hodowlanych. Japończycy jedzą głównie soję, tofu i ryby i ich społeczeństwo należy do najstarszych na globie. Jakoś ich dieta nie przeszkadza aby ich było 100 milionów.

~Lubię_stek (37.30. * .128) 19.05.2022 21:17
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Wegetarianie weganie wyglądają, jak wysuszone mumie. Taki koleś to nie podniesie nawet 5 kg.

~drrwal (188.137. * .64) 19.05.2022 19:52
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Moja siostra w młodym wielu bawiła się w wege, potem chorowała a następnie musiała masę kasy wydawać na lekarzy, potem chciała mieć z mężem dziecko i znów kasa, ale miała farta bo w wieku średnim udało się jej w końcu zajść w ciążę i urodzić zdrową córeczkę.Lekarz od razu powiedział że to przez jej eksperementy z dietą w wieku dojrzewania miała problemy zajść w ciążę

~Roberton (5.184. * .54) 19.05.2022 11:54
oceniono 1 raz
-1
Zgłoś

@srx strasznie śmieszna rzecz napisałeś odnośnie jedzenia i niepłodności... Indie, Bangladesz czy Tajlandia gdzie większość ludzi jest wege lub mięso jadą się na święto rozmnażają się na potęgę. Natomiast w krajach gdzie jadą się dużo mięsa jest ogromna zachorowalność na raka tak jak w Polsce. W naturze nigdy mięso nie było podstawą diety tylko dodatkiem.

~Srx (31.0. * .91) 19.05.2022 10:20

No właśnie tego nie rozumiem. Nikt jedzący mięso nie chce żeby smakowało jak warzywa. Moje porównanie to czysta symetria. Przygotowując wegetariańskie czy wegańskie jedzenie przyczyniasz się do ocieplenia. A to dlatego że ugotowanie jakiegokolwiek warzywa pochłania więcej energii niż ten sam posiłek mięsny. Kotleta smażymy 3-5minut a warzywa gotujemy 10-30. Jak by wszyscy teraz przeszli na wegetarianizm to by nam zabrakło prądu. A gdzie jeszcze naładowanie samochodów elektrycznych. Rozumiem natomiast że jest to świadomy wybór. Ale nie polecam go nastolatkom. Dzięki diecie wegetariańskiej moja koleżanka nie może mieć dzieci. Możesz oszukiwać siebie, ale natury nie a się oszukać.

~Roberton (5.184. * .54) 18.05.2022 19:45

Pewnie są argumenty za jedzeniem mięsa i za niejedzeniem. Znam parę wege i są zdrowsi, chudsi i lepiej wyglądają od tych jedzących mięso. Natomiast z tych znajomych którzy mięso jedli codziennie w tym duży wędlin sporo odwiedzam na cmentarzu. Fajni ludzie byli.... ;( Jeśli już jeść to małe ilości i unikać golonek. podrobów i wędlin. Są najbardziej niezdrowe.

~Magma65 (5.172. * .92) 18.05.2022 19:08

Uprawy soi także niszczą środowisko naturalne, pod uprawy roślin spożywczych wycina się lasy deszczowe, należy tylko zlikwidować hodowle przemysłowe i dbać o dobrostan zwierząt, ograniczyć a nie całkiem zrezygnować z jedzenia mięsa

~Mewy78 (94.254. * .239) 16.05.2022 13:18

Januar, największa krzywdę to Ty robisz polszczyźnie….

~januar (31.42. * .37) 16.05.2022 10:59
0

Komentarz został usunięty z powodu naruszenia regulaminu

~abc123 (83.26. * .29) 15.05.2022 22:33
oceniono 1 raz
-1
Zgłoś

Nie smakowało mi natomiast globalne ocieplenie, gazy cieplarniane, zużywanie wielu milionów litrów wody, cierpienie zwierząt i to, w jakich warunkach są hodowane.
Przede wszystkim jednak pies, kot, czy wąż nie ma i nie może podjąć świadomego wyboru, nie może uznać nagle, że przestaje jeść mięso, ponieważ nie posiada ludzkiej świadomości, która pozwoliłaby mu w ogóle zrozumieć koncept diety roślinnej. Z natury jest zaprogramowany do tego, by jeść inne zwierzęta, ponieważ jest drapieżnikiem.
Dzikie zwierze nie ma świadomego wyboru człowiek tak więc udomowiając zwierze decydujesz za niego a tobie nie pasuje globalne ocieplenie, gazy cieplarniane, zużywanie wielu milionów litrów wody, cierpienie zwierząt i to, w jakich warunkach są hodowane. Skąd masz mięso dla swoich psów kotów czy węży?

~Twój_Wielbiciel (89.64. * .248) 15.05.2022 20:22
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Tee Piękna hotdogi i zapiekanki już Ci nie smakują?:D Nici z randki kotletów sojowych jadł nie będę:D Pozdro z Orłowca :D

~AndyK76 (94.254. * .168) 14.05.2022 11:09
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Niech sobie weganie nazywają te swoje potrawy jak chcą ALE niech nie nazywają identycznie jak produkty pochodzenia mięsnego (np z nazwą PRODUKT KOTLETOPODOBNY - żeby odróżnić go od prawdziwego KOTLETA MIĘSNEGO). Człowiek jest w zasadzie wszystkożerny, ale bardziej jest drapieżnikiem - czyli POWINIEN JEŚĆ MIĘSO. Najgorsze jest to, że są niektórzy tak zatwardziali, że zmuszają psy czy koty do niejedzenia mięsa.

~Oppdalingen (46.174. * .207) 14.05.2022 07:38
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Wrażliwość sensoryczna, raczej schorzenie psychiczne, które trzeba leczyć a nie usprawiedliwiać.

~upsssssssss (5.173. * .188) 13.05.2022 21:53
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Jedna uwaga: "Wszystkie wymienione wyżej zwierzęta to drapieżniki, czyli bezwzględni mięsożercy."
Od kilku dobrych lat opracowania naukowe klasyfikują psy jako wszystkożerne (tak jak homo sapiens). Mit o jedzeniu "jak babcia wilczyca" zadomowił się jak widać nawet u wegan...

~głos_rozsądku (5.173. * .188) 13.05.2022 21:49
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Dajcie ludzie spokój, niech sobie każdy na swoim talerzu ma to na co ma ochotę! Chcą jeść mieso - niech jedzą. Chcą jeść zieleninę - zaskoczę was -NIECH JEDZĄ! Świat byłby naprawdę mniej skomplikowanym miejscem, gdybyśmy w końcu uznali, że ludzie są różni, mają do tego prawo i nikt nikomu nie dał prawa do ewangelizowania i transplantacji myśli. Świat będzie serio strasznym miejscem gdy wszyscy będziemy tacy sami...

~drrwal (188.137. * .64) 13.05.2022 19:32
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Jak miałem z 20 lat, to zrobiła się moda na wege, moja siostra i jej koleżanki w to wpadły, ale były tylko parę lat wege, potem im zdrowie siadło i się im odechciało, poszły na kompleksowe badania i fatalne wyniki, młode dziewczyny a wyniki badań jak u 60 latki, dziś się z tego śmieją, bo bycie wege może trwać maksymalnie parę lat, jak ktoś silny to nawet kilkadziesiąt lat, potem fatalne wyniki, lekarze,leczenie, masę leków i powrót do mięsa albo dożywotnio choroby i jedynie pozostaje farmakologia.

~Rewelacja (94.254. * .77) 13.05.2022 17:07
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Tylko golonko z świni, kapusta,ziemniaki ,musztarda ,odrobinę chrzanu i piwo. Do tego kawał dobrej kiełbasy z dzika . A to tylko kolacja . Na obiad obowiązkowo indyk albo bażant

~Takaprawdaxxxx (94.254. * .92) 13.05.2022 16:17
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Przyjdzie głód to wszyscy będziecie 100% vegan

~Kinoplenerowe (87.101. * .96) 13.05.2022 14:48
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Ta ze zdjęcia wygląda jak hybryda ...świat z filmu SF

~Rosolnaszczawiu (46.204. * .77) 13.05.2022 14:28
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Przyjdzie głód to wszystko wpier#

~op (91.192. * .86) 13.05.2022 10:29
oceniono 1 raz
1

Komentarz został usunięty z powodu naruszenia regulaminu

~fanklubprezesa (46.223. * .153) 13.05.2022 10:21
oceniono 1 raz
-1
Zgłoś

Polecam mielone. Najlepiej mielone razem z kościami.

~Wojtekwszystkożerny (89.151. * .100) 13.05.2022 08:44
oceniono 1 raz
1
Zgłoś

Około 3 milionów lat temu pojawił się w Afryce gatunek, który zaliczamy do rodzaju Homo (człowiek). Był to Homo habilis, człowiek zręczny. Nasz gatunek – Homo sapiens sapiens – pojawił się około 40 tys. lat temu. Więc te 15 milionów lat temu to już mocno naciągana data dla potrzeb tego materiału tym bardziej, że mowa o świadomym wyborze.